Persoonlijke ontwikkeling

Onlangs kwam in een gesprek de vraag naar voren hoe mensen zich van kinds af aan ontwikkelen. Dat leidde tot dit stukje, dat gebaseerd is op eigen opgedane ervaringen en verkregen inzichten. Verschillende mensen reageerden er niet alleen positief op, maar zeiden ook dat ze er het nodige in herkenden. Omdat vaak randverschijnselen worden bestreden in plaats van dat de essentie wordt gezocht, kan dit artikel misschien een handvat bieden aan mensen om greep te krijgen op hun eigen ontwikkeling. Een moeizame jeugd krijgt niet vanzelf een goede plaats in iemands leven. Alle belangrijke beslissingen die je neemt in je volwassen leven lijken verweven te zijn met je verleden, waardoor ze soms slecht worden genomen of vanuit een vertekend beeld. Contact met je persoonlijke kern kan helpen om van daaruit je leven beter vorm te geven.

zwanenfamilieKinderen ontwikkelen zich goed als ze in een veilige omgeving opgroeien, als ze liefdevol worden behandeld door hun opvoeder(s), als ze gewaardeerd worden om wie ze zijn, als hun zelfrespect en zelfvertrouwen worden bijgebracht, als ze positieve aandacht krijgen, als ze gestimuleerd worden, als ze in hun waarde worden gelaten, als er duidelijke, passende en rechtvaardige regels zijn die consequent worden gehandhaafd, als er ruimte is om te spelen en te ontdekken en als de opvoeders op een goede manier met elkaar omgaan en zo het kind het goede voorbeeld geven. Negatieve gevoelens van diezelfde opvoeder(s), zoals frustraties en de gevolgen van opgelopen trauma’s, worden niet afgereageerd op het kind, en het blijft buiten problemen tussen zijn opvoeders, terwijl die opvoeders tegelijkertijd duidelijk en eerlijk zijn.

Als aan die voorwaarden wordt voldaan, ontwikkelt het kind van huis uit een positief zelfbeeld. Het zal zich met een goede basis verder kunnen ontplooien: in het contact met andere kinderen en volwassenen en, eenmaal volwassen geworden, in zakelijke en intieme relaties. De groei van kind naar volwassene en als volwassene verloopt dan harmonisch.

katjeMaar als het kind dat alles niet ervaart en er sprake is van emotionele verwaarlozing of zelfs misbruik, zal het daar later een trauma (letterlijke betekenis: wond) aan overhouden, ook al denken kinderen bijna altijd dat hun eigen situatie gewoon is. Ze gaan er later onbewust vanuit dat het normaal is wat ze hebben meegemaakt. Zo wordt de onbewuste kijk van het kind op zichzelf en zijn omgeving bepaald door zijn ervaringen en omstandigheden. Dat werkt door als het eenmaal volwassen is.

Een jeugdtrauma staat een positieve ontwikkeling in de weg. Het veroorzaakt dat het kind een basisgevoel van veiligheid, zelfvertrouwen, zelfwaardering, zelfrespect en een positief-kritische grondhouding naar anderen mist. Omdat een getraumatiseerd kind zich tegen alle negatieve omstandigheden in moet zien te handhaven, ontwikkelt het onbewust overlevingsmechanismen die op latere leeftijd juist een belemmering zijn. Het zal niet als vanzelf in staat zijn gezonde relaties met anderen aan te gaan, omdat het dat nooit geleerd heeft. Het zal op een andere manier een gevoel van veiligheid, zelfvertrouwen, zelfwaardering, zelfrespect, en een positieve grondhouding naar anderen moeten ontwikkelen, al of niet met hulp van anderen. Op latere leeftijd moet alsnog een instrumentarium worden verworven om het leven aan te kunnen.

angstHet jeugdtrauma kenmerkt zich door (een aantal van) de volgende factoren: een negatief zelfbeeld, gebrek aan zelfvertrouwen, paniek- en angststoornissen, verslavingsgevoeligheid, (gevoelens van) depressie, wantrouwen jegens anderen, een overmatige behoefte aan erkenning, perfectionisme, faalangst, bindings- of verlatingsangst, angst om buitengesloten te worden, problemen met het aangaan van gezonde (intieme) relaties. Vaak voelt de getraumatiseerde persoon zich zélf verantwoordelijk voor eigen falen of schrijft alle mislukkingen toe aan anderen en/of zijn omstandigheden.

De eerste stap in het zelfontwikkelingsproces is je bewust worden van het feit dát je een trauma hebt en dat dit inhoudt dat je een forse achterstand hebt die zoveel mogelijk moet worden ingelopen. Je stelt dus vast dat je jezelf moet ontwikkelen, eventueel met hulp van geschikte anderen. Dat ontwikkelingsproces kan op iedere leeftijd in gang gezet worden.

niet je eigen schuldNadat je je van je trauma bewust bent geworden, ben je in staat om vervolgstappen te zetten om met dat trauma om te gaan. De eerste is: nagaan wat het trauma voor invloed heeft gehad op je persoonlijkheid en beseffen dat die invloed nog steeds werkzaam is en belemmerend werkt. Je moet ontdekken welke (afweer)mechanismen die je als kind onbewust hebt ontwikkeld nog steeds actief zijn en welke gevolgen dit heeft. Het onderkennen van zowel het jeugdtrauma als de nog steeds actieve mechanismen zorgt ervoor dat je jezelf en anderen recht kunt doen. Je ziet in dat het niet je eigen schuld is noch dat van alle anderen waardoor je met allerlei problemen te kampen hebt. Je beseft dat het je is aangedaan door hoe je als kind bent behandeld, dat je overlevingsmechanismen indertijd een functie hadden maar nu tegen je werken.

Het is van cruciaal belang dat je steeds meer je eigen emoties en kwetsbaarheden bewust ervaart en weet wat voor gevoelens het zijn die jou beheersen in plaats van omgekeerd. Daardoor kun je je gevoelens benoemen én aanvaarden. Dat zorgt ervoor dat je jezelf kunt accepteren, waardoor je eigenwaarde en zelfvertrouwen kunnen toenemen: ‘ik ben niet abnormaal’ of ‘slecht’ of ‘een hopeloos geval of ‘iemand zonder toekomstperspectief’ of ‘iemand die telkens faalt in relaties met anderen’.

(niet) de strijd aangaanVervolgens ga je na waar die emoties vandaan komen, zodat ze geplaatst kunnen worden waar ze thuis horen: bij wat je als kind tekort bent gekomen en moest ondergaan. Je gaat beseffen dat ze in wezen oud zeer zijn dat ieder moment geactiveerd kan worden. Je kunt dan telkens wanneer dat oud zeer getriggerd wordt – en dat kan op allerlei manieren: door een opmerking of reactie, door een boek, door een film – begrijpen wat er met je gebeurt en bent in staat om níet meer te reageren vanuit het gevoel dat je aangevallen, afgewezen, beledigd of gekwetst wordt. Je leert negatieve acties en reacties van anderen bij die personen zelf te laten. Zonder ze op jezelf te betrekken en de strijd aan te gaan of je juist in afzondering terug te trekken.

Door dit ontwikkelingsproces door te maken kun je je geleidelijk aan gevoelens van eigenwaarde, zelfrespect en zelfvertrouwen eigen maken en deze versterken. Dat maakt het ook mogelijk om meer oog en vooral een realistisch oog voor (de rol van) anderen te krijgen, zodat ook in de relationele sfeer verbetering mogelijk wordt. Bovendien zal het hele bewustwordingsproces je in staat stellen om je gevoelens en gedachten bespreekbaar te maken bij daarvoor geschikte mensen. Want een goede selectie van relaties met anderen kunnen maken is onderdeel van het ontwikkelingsproces.

naderend onheilVaak worden getraumatiseerde kinderen hoog sensitief, omdat ze steeds op hun hoede moeten zijn voor naderend onheil. Ze hebben een zesde zintuig ontwikkeld dat ervoor zorgt dat ze onheil zien aankomen en ‘voorzorgsmaatregelen’ kunnen nemen. Het is dus heel belangrijk om ook het hoog sensitieve te onderkennen en na te gaan wat dat precies voor je betekent: weten welke voor- en nadelen daaraan verbonden zijn, zodat je de voordelen ervan kunt benutten en de nadelen minimaliseren.

Mensen die in een gezonde en stabiele omgeving zijn opgegroeid blijven, voorzien van het voordeel van een stevig fundament, hun leven lang leren. Mensen met een jeugdtrauma, bij wie dat fundament ontbreekt en die eventueel ook nog een hoge sensitiviteit hebben, moeten, na hun eigen kern ontdekt te hebben, zichzelf voortdurend ont-wikkelen.

ont-wikkeling(zie ook het artikel Waarom ik geen therapeut ben geworden)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s