Kees leert Portugees/Kees aprende português

nederlandse vlagAlweer maanden geleden surfte ik zo nu en dan naar een Nederlandse chatsite. Daar frequenteerden enkele mensen met wie het leuk kletsen was. Eén van hen was een in Portugal woonachtige dame die verbazend goed Nederlands schreef. Ze kon, zij het met enige moeite  (maar wie  niet?), zelfs de tekst van dit in sneltreinvaart gezongen lied van Boudewijn de Groot verstaan en begrijpen.

vlag van PortugalEu navegava ás vezes para um chatsite holandês há alguns meses. Algumas pessoas vinham lá frequentemente, com quem podia conversar numa maneira muito agradável. Uma dessas pessoas era uma dama portuguesa, vivendo em Portugal, que era capaz de escrever em holandês surpreendentemente bem. Ela podia mesmo compreender (com algum esforço, mas quem não?) as letras desta canção, cantada com a velocidade de um comboio rápido,  do cantor Boudewijn de Groot. (Leia e ouça mais em português abaixo)

Eens nam ze me mee  naar een Portugese chatsite. Ik begreep niets van wat er werd gezegd en juist dat prikkelde mijn nieuwsgierigheid.  Na dat eenmalige Nederlandse chatten in die Portugese chatroom keerde ik er later op eigen houtje terug. De Nederlandse chatsite zei ik vaarwel. Het peil was er met de dag gedaald en de betere chatters hadden één voor één aan hun stutten getrokken. Ik was er uitgepraat.

Mijn kennis van het Portugees was beperkt tot hooguit drie woorden, dus ver zou ik daar niet mee komen. Met enige bravoure riep ik de Portugese chatters op een praatje in het Engels aan te knopen. Enkele mensen reageerden en zo kreeg ik daar vaste voet aan de grond.

Al gauw werd ik vermanend toegesproken dat de voertaal Portugees was, en ook omdat ik dat Portugese gechat om me heen een beetje wilde kunnen volgen, besloot ik bijna onbewust om me die taal zo goed en zo kwaad als het ging enigszins eigen te maken.

lingua portuguesaIk moest het maar zien te rooien met wat er op het internet te vinden was. Vertaalprogramma’s waren uit den boze, want behalve dat die zelfs de meest simpele zinnen nog onleesbaar verhaspelen, is daar geen eer aan te behalen.

Ik vond een site om woordjes te kunnen vertalen: dictionary.reverso.net/portuguese-english en later ontdekte ik een Portugees internetwoordenboek dat achteraf de zegen kreeg van een lerares Portugees: www.priberam.pt

Gewapend met deze hulpmiddelen probeerde ik eerst om eenvoudige zinnetjes te vertalen om me vervolgens al chattend aan een soort Portugees koeterwaals te wagen, daarmee een geheel eigen variant van het Portugees creërend.

Ik kreeg ook het nodige vertaalmateriaal toegestuurd, dat in het begin bestond uit verzen van eigen makelij. Want Portugese dames hebben allemaal een zwak voor de edele kunst der poëzie. Ik moest bijna elk woord opzoeken, waardoor het vertalen een arbeidsintensieve klus was. De uitbundige lof van de desbetreffende poëten maakte gelukkig veel goed, want ik moet toegeven dat ik niet vrij ben van enige ijdelheid.

FlorbelaIk heb ook een gedicht van de niet in het Nederlands vertaalde dichteres Florbela Espanca (1894 – 1930) onder  handen genomen. Hieronder wordt het op helaas niet fraaie wijze voorgedragen, maar met veel geslis, zonder enige metrische dictie en zonder pauzes. Zoals een gedicht dus niet gedeclameerd hoort te worden. Maar ik wil er het Portugees als spreektaal geenszins mee tekortdoen, want dat het ook als engelenzang kan klinken laat ik straks horen.

De man vertolkt dit gedicht van Florbela, die een kort maar heftig leven heeft geleid, zoals uit dit stukje valt op te maken:

Os versos que te fiz

Deixa dizer-te os versos lindos raros
Que a minha boca tem para dizer!
São talhados em mármore de Paros
Cinzelados por mim pra te oferecer!

Têm dolência de veludos caros,
São como sedas pálidas a arder …
Deixa dizer-te os lindos versos raros
Que foram feitos pra te endoidecer!

Mas, meu Amor, eu não tos digo ainda …
Que a boca da mulher é sempre linda
Se dentro guarda um verso que não diz!

Amo-te tanto! E nunca te beijei …
E nesse beijo, Amor, que eu te não dei
Guardo os versos mais lindos que te fiz!

In mijn vertaling als amateur:

De versregels die ik voor je gemaakt heb

Laat me je de mooie, bijzondere versregels zeggen
Die mijn mond moet uitspreken!
Ze zijn gebeiteld in het marmer van Paros
Door mij gekerfd om ze jou aan te bieden!

Ze bevatten het lijden van kostbaar fluweel
Ze staan als bleke zijde in brand
Laat me je de mooie, bijzondere versregels zeggen
Die gemaakt zijn om je gek te maken!

Maar, mijn Liefde, ik zeg ze je nog niet
Wat is een vrouwenmond toch altijd mooi
Als hij een dichtregel in zich bewaart die hij niet uitspreekt!

Ik hou zoveel van je! Maar nooit heb ik je gekust!
En in deze kus, Liefste, die ik je nooit heb gegeven,
Bewaar ik de mooiste versregels die ik voor je gemaakt heb.

 um beijo

Na het vertalen van wat poëzie ging ik over op Portugees proza. Ik had de link naar een blog met tal van stukjes gekregen, zodat ik me naar hartelust kon uitleven. Maar voordat ik daar iets van laat lezen eerst het prachtige fado lied Ai Vida, even mooi gezongen door Christina Branco. En wat klinkt dat wat nasale, slisserige Portugees dan ineens wonderschoon!

Porque é longa a minha sede
trago a alma insaciada
uma voz sem tom nem tempo
age oculta p’la calada.

Sou a solidão do tempo
quando o nevoeiro cerra
sou a estranha flor ao vento
no esquecimento da terra.

Num intenso gesto de alma, sou
esta pena de me achar tão só
tanto e tão pouco.
Αi vida, ai vida!

Porque é longa a minha sede
busco a fonte desejada
uma voz sem tom nem tempo
que se oculta em mim calada.

Christina Branco

In mijn vertaling:

Omdat mijn dorsten zo groot is
is mijn ziel is niet bevredigd
een stem zonder toon of tijd
verborgen in de stilte.

Ik ben de eenzaamheid van de tijd
wanneer de mist mij omhult
ik ben de vreemde bloem in de wind
in de vergetelheid van de aarde.

In een intens gebaar van mijn ziel besta ik
deze pijn om zo alleen te moeten zijn
zo veel en zo weinig
Ach, leven!

Omdat mijn dorsten zo groot is
zoek ik de fontein waarnaar ik smacht
een stem zonder toon of tijd
die zich zwijgend schuilhoudt in mij.

saudade

Zowel het gedicht van Florbela als het lied van Christina is doordesemd met saudade, een begrip waarop de Portugezen het alleenrecht claimen, zoals wij Hollanders dat met het eveneens onvertaalbare woord gezellig doen, maar dat des allen mensen is. Het behoort tot het enorme scala van menselijke emoties.

Op dat Portugese blog trof ik tot mijn genoegen een stukje aan  waarin beschreven wordt wat die Saudade ongeveer inhoudt:

A Saudade*

A saudade é um monstro silencioso. Paciente, frio, calculista. Vive em lugares recônditos da nossa alma, sempre em constante, mas suave, movimento para escapar por entre as nossas débeis, e quase sempre vãs, tentativas de a aniquilarmos. Pérfida, insidiosa, arrasta-se, viscosa, pelos interstícios da alma …

A saudade é um monstro ardiloso. Depois de instalada, vai-nos aguilhoando a alma devagarinho, como quem não tem pressa. Em trabalho paciente e laborioso, vai-nos mortificando até nos vencer, fazendo-nos acreditar que pode ser morta. “A saudade deve matar-se.” Que ingenuidade! Quanto mais se tenta matar a saudade, mais força ela ganha. Alimenta-se da nossa dor, da mágoa, da tristeza. Quando se instala faz parar o tempo, escorre pelos olhos.

Por isso, há que a combater. Cultivar o esquecimento, esquecer devagarinho… Não lhe dar tréguas. A cada investida responder com uma nova alegria, que também um dia se transformará em saudade.

A saudade é um abraço que asfixia a alma…

Mijn vertaling leverde het volgende op:

Het Smachten

Het smachten is een geruisloos monster. Geduldig, koud en berekenend. Levend in de uithoeken van onze ziel, steeds in een constante maar zachte beweging, om te ontsnappen via onze zwakheden. En bijna altijd vergeefs ontmoedigen wij zijn pogingen. Onbetrouwbaar en verraderlijk sleept het zich stroperig naar de krochten van onze ziel …

Het smachten is een doortrapt monster. Nadat het zich genesteld heeft, begint het onze ziel langzaam te kwellen, als iemand die geen haast heeft. Geduldig en ijverig gaat het te werk en pijnigt ons totdat het ons overwonnen heeft, ons heeft doen geloven dat het misschien wel dood is. “Het smachten moet sterven.” Wat een vondst! Hoe meer we het smachten proberen te doden, des te meer het aan kracht wint. Het voedt zich met ons verdriet, onze pijn, onze triestheid. Zodra het zich heeft geworteld, doet het de tijd stilstaan, stroomt het door onze ogen.

Daarom moet het bestreden worden. De vergetelheid koesteren, heel langzaam vergeten … Geen vrede ermee sluiten. Elke aanval beantwoorden met een nieuwe vreugde, die op een dag ook zal veranderen in smachten.

Het smachten is een omhelzing die de ziel verstikt …

O Reverso da Linha*Auteur: Ana C. Klik hier naar haar blog O Reverso da Linha (De andere kant van de streep)

2 gedachten over “Kees leert Portugees/Kees aprende português”

  1. Gostei imenso do seu blogue apesar de não saber holandês! Deu para ver que é um bloger que se interessa por filosofia e todo o tipo de arte. Parabéns pela escolha do poema de Florbela Espanca e pelos fados.

    1. Obrigado por reagires aqui. Penso que temos todas as artes sobretudo para desfrutarmos e a filosofia para descobrirmos um pouco mais a respeito da nossa própria vida.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s