Categorie archief: Keês em português

Um conto breve sobre o amor e a morte – Een kort verhaal over de liefde en de dood (Nederlandse vertaling)

Pedro Paixão – A Musa Irrequieta

sobre o autor

— • —

Pedro Paixão nasceu em Lisboa, em 1956. Estudou Filosofia na Universidade Católica de Lovaina, na Bélgica, onde se doutorou aos 29 anos de idade, apresentando uma tese sobre “o conceito de alma”. Lecionou na Universidade Nova de Lisboa durante alguns anos, tendo abandonado a carreira académica em 2004. Ajudou a fundar o jornal O Independente e, juntamente com Miguel Esteves Cardoso, criou a agência de publicidade Massa Cinzenta, da qual foi sócio-gerente até 1995.

Estreou-se na literatura com A Noiva Judia (1992) e publicou até agora 21 livros e dois álbuns de fotografia. Escreveu ainda dois textos para teatro e uma ópera.

Apesar de ter continuado a publicar desde então, destacamos, de entre a obra editada, o volume Do Mal o Menos (2000), por reunir toda a sua escrita ficcional até à data.

Mais informações em www.pedropaixao.net

A Musa Irrequieta

Pedro Paixão

— • —

Durante demasiados anos tentei ser professor. Ainda é relativamente fácil escolher uma entre múltiplas marcas de iogurte, mas não escolhemos a língua onde nascemos, nem a pessoa que nos assalta a vida. Eu tinha um doutoramento em literatura inglesa e não se tinha aberto outra possibilidade de emprego senão ensinar parte do que sabia. Foi uma profissão da qual nunca gostei, sobretudo porque ensinar literatura me retirava a capacidade de escrever literatura, ou pelo menos assim o julgava. Mas tinha as suas vantagens, em particular tempo livre para procurar viver a minha vida.

Cedo descobri um estratagema que me aliviava o esforço e a ansiedade de falar para um conjunto de seres que me olhavam sem eu poder adivinhar o que lhes ia pela cabeça. No começo do semestre elegia uma aluna, ou por ela era eleito, para a qual passava a falar em exclusivo. Era uma privacidade que eu acreditava sustentar, e mesmo melhorar, a qualidade do meu discurso, o qual por vezes sentia ganhar asas. Se a eleita se atrasava uns minutos, eu esperava por ela para começar a aula percorrendo impacientemente o estrado de um lado para o outro com os olhos cravados num ponto invisível diante de mim. Se faltasse, a aula era uma pequena catástrofe, desculpando-me com uma súbita queda de tensão para a reduzir a metade. Também sabia que a condição indispensável para garantir aquela relação mágica era não ter qualquer contacto directo com a minha inspiradora musa. Evitava tanto quanto possível parar o meu olhar sobre ela, nunca lhe dirigia a palavra, não lhe dando qualquer indício de uma atenção privilegiada. E, assim como tinha começado, no final do semestre, por pura magia ela desaparecia de todas as minhas fantasias, regressando ao mundo de onde viera e do qual eu nada sabia, nem nada desejava saber.

A Eva foi a culpada de ter para sempre desequilibrado aquele frágil equilíbrio. Logo no primeiro dia de aulas, muito antes de saber o seu nome, destacava-se de tal modo que ocultava a presença de todos os outros espectadores. Era impossível não reparar nos seus cabelos de oiro, nos seus olhos grandes, na mancha muito vermelha da sua boca que a convertiam numa estrangeira exilada no nosso país. Mas era o seu comportamento que a tornava única e misteriosa, como o deve ser uma autêntica musa. No final da aula, em vez de se levantar e sair da sala com os colegas, ficava para trás, continuando imóvel sobre a cadeira, olhando em frente. A qualquer altura da lição interrompia-me com uma pergunta inteligente, mas era sobretudo a sua voz que me encantava, e ao tentar responder-lhe tinha de controlar a agitação que esta me provocava. Quando anunciava que não poderia dar a próxima aula por algum motivo real ou fictício, ela levantava-se e exigia, para consternação dos colegas, que se marcasse de imediato uma aula de substituição. Mas eu tencionava cumprir o meu contrato e nunca lhe dirigi a palavra em privado, nem lhe dei qualquer indício de ser ela, e só ela, para quem dolorosamente escrevia as minhas aulas. Aconteceu mesmo encontrarmo-nos lado a lado dentro de um elevador, passando eu toda a viagem olhando fixamente a porta metálica diante de mim. Como se receasse que ao olhá-la nos olhos ela fosse a Medusa cuja terrível beleza para sempre me transformaria numa estátua de mármore.

Foi na aula de encerramento do semestre que começou o descalabro e, simultaneamente, a maravilha. Quando arrumava os livros e apontamentos preparando-me para sair, sem que o notasse, a Eva aproximou-se do estrado e disse-me que precisava de falar comigo. Sem me dar tempo para responder esperou que todos os alunos deixassem a sala para fechar a porta do anfiteatro e ir buscar uma cadeira na qual se sentou diante de mim. Senti medo. O meu idealizado contrato estava a ser quebrado e eu já não sabia o que poderia acontecer. A Eva foi directa ao assunto: professor, peço-lhe que me dispense do exame e me dê a nota dez porque tenho pressa de partir para uma viagem na América do Sul. Passado algum tempo, que me pareceu árduo de percorrer, respondi-lhe que isso estava fora de questão, que para ter uma nota tinha de fazer o exame na data marcada para todos os colegas. Não insistiu, e, sem dizer palavra, levantou-se e saiu da sala batendo a porta atrás de si. Eu fiquei sentado, a cabeça a latejar pousada sobre as mãos, ouvindo o sangue a bater nas veias. A minha musa era uma rebelde e a sua beleza indomável. Em vez de se esvanecer, como era presumido, tinha-se metamorfoseado num supremo objecto de desejo que me punha a alma em alvoroço. Salvou-me a esperança. Como iria deixar para sempre de ser minha aluna, tornava-se possível vir a ter com ela uma relação apenas humana. Só que não tinha a menor ideia nem de que tipo, nem como proceder.

Foi ela que fez o que eu não podia fazer por ela. Durante o mês e meio de intervalo entre semestres chegaram ao meu cacifo da faculdade três cartas assinadas pela Eva, cada uma acompanhada por um postal ilustrado. A primeira vinha de Nova Iorque e contava que tinha apanhado um táxi do aeroporto para a cidade cujo motorista estava completamente pedrado, não parava de fumar marijuana, ameaçava raptá-la para um bairro violento, tendo terminado por ser ela a conduzir o táxi até Manhattan, com o motorista adormecido no banco detrás. A segunda carta provinha do México e falava exclusivamente de uma rapariga de olhos verdes pela qual se tinha apaixonado e um dia desapareceu levando, entre outras coisas, a sua máquina fotográfica. A última vinha da Patagónia, no sul da Argentina. No postal, uma paisagem deserta, escrevera a epígrafe do livro de Bruce Chatwin, um dos autores de que tinha falado durante o semestre: Já nada existe senão a Patagónia que convenha à minha imensa tristeza. E assinou com uma única e enigmática frase: tu já vives na minha vida, se não fosses tu seria outra.

Era sempre com um arrepio que lia e relia aquelas missivas. Eu já ansiava pela hora em que a teria de novo à minha frente, ao mesmo tempo que fazia promessas de não a procurar em nenhum lado. Ela devia ter metade da minha idade e o que quer que pudesse acontecer-nos parecia-me inevitavelmente um caminho sem saída. Telefonei à mãe do meu filho, que continuava a ser a minha melhor amiga, procurando um conselho sensato que me aliviasse daquela aflição que crescia. A mãe do meu filho riu-se muito de mim, depois de eu lhe contar todos os detalhes daquela peculiar relação, e disse para eu não me preocupar com nada. Que deixasse a vida passar e tudo por si se resolveria. Não fiquei sossegado. Eu não sabia nada da Eva, muito menos o que poderia fazer com ela, mas por vezes o desejo por aquele fantasma era tão intenso que tinha de tomar comprimidos se quisesse dormir.

Recomeçaram as aulas, passaram-se meses, as musas deixaram de existir e a Eva era já uma imagem que não podia por completo reaver, que fugia mal a desejava fixar como numa fotografia. Mas, como notou Aristóteles, é provável que coisas improváveis aconteçam. Estava eu a passear numa tarde de inverno na deserta praia quando vejo avançar para mim, saindo do nevoeiro, a minha adorada musa renascida. Julguei, por momentos, estar a alucinar. Ela abraçou-me com muita força e depois deixou de me abraçar e começámos a andar um ao lado do outro sem dizer uma única palavra. Eu não saberia por onde começar, todas as palavras estariam a mais e seriam insuficientes. Foi ela que disse: vamos embora daqui. Dentro do meu carro ela pôs um disco compacto que trazia consigo e me pareceu ser música árabe, pôs os pés descalços sobre o tablier e, passado um quarto de hora de olhar as ondas a castigarem a areia, disse: leva-me a casa. Foi o que fiz. Não nos tocámos, nem nos despedimos. Deixou um papelinho no assento e saiu sem se virar uma só vez. Eu continuei parado a ouvir a música que já não me parecia árabe, mas sim indiana ou persa. No papelinho estava escrito um número de telefone.

Aguentei uma e depois outra semana e depois bebi de seguida dois cálices de Vinho do Porto e telefonei. Eva, não sei o que te diga, vou passar estes dias da Páscoa a uma casa que a minha irmã tem no sul, gostava que viesses comigo, não sei o que te diga. Ela respondeu como se nos conhecêssemos há anos: só posso ir na sexta, tenho uma consulta antes, eu vou ter contigo. Como? Apanho um autocarro e tu vais-me esperar ao autocarro que chegue mais perto das cinco da tarde. Erradamente eu nunca supusera que as musas pudessem andar em transportes públicos, mas às quatro e trinta e cinco de sexta-feira, a Eva desceu do autocarro e dirigiu-se para mim com uma camisa branca impecavelmente passada a ferro, jeans muito justos, enrolada dentro de um casaco curto de lã quente e azul. Parecia ter saído do chuveiro um quarto de hora atrás e quando me abraçou a pele dela cheirava a Primavera, a flores, a bebé.

Eu tinha feito e refeito planos para a entreter: construído imaginadas lições sobre a viagem de regresso de Ulisses aos braços de Penélope, escolhido e voltado a escolher poemas de Kavafis que lhe gostaria de ler, telefonado para quatro restaurantes sem me conseguir decidir por nenhum. Mas, como sempre, a vida é imprevisível. Primeiro ela quis ver o mar, depois quis tirar os sapatos para molhar os pés, depois veio uma onda mais forte que lhe molhou as calças arregaçadas. Eu não estava em mim. Mal chegámos à casa da minha irmã pediu para tomar um banho quente e trocar de roupa. Fui para a sala tentar ler, mas não conseguia sair da mesma linha. Quando reapareceu pareceu-me mais maravilhosa do que nunca. A Eva era uma deusa do mar, um ser anfíbio que não pertencia a ninguém nem a lugar nenhum, uma mulher inexplicável como o são todas as musas. O que eu mais queria era beijar os caracóis do seu cabelo, o pescoço alto, os seios escondidos por uma fina camisola de caxemira. Claro está que não ia fazer nada disso.

Ela tinha a idade do meu filho e eu tinha a obrigação de ser responsável pelo que acontecia, nada iniciando que lhe pudesse fazer mal e de que eu me pudesse vir a culpar sem remissão dos pecados. De manhã tinha telefonado à mãe do meu filho para me lembrar e convencer de que continuava uma pessoa moral, enquanto do outro lado do aparelho só a ouvia rir, como se a minha vida se tivesse subitamente transformado numa comédia. O que eu receava era a tragédia desde sempre anunciada.

Não me lembro do que comemos, de facto nem sequer me lembro de comer, preso aos movimentos lentos das suas mãos e dos seus lábios, petrificado face à inextinguível beleza. A noite estava magnífica mostrando todas as suas estrelas e, como não estava frio, resolvemos subir para o pátio superior da casa onde havia dois canapés nos quais nos deitámos olhando o brilho do mar e a imensidade do céu. Disse-lhe, depois de um demorado silêncio, sem saber bem o que dizia: Eva, tu és o céu da minha boca, a mais resplandecente das estrelas. Para ser perfeito só falta uma sinfonia de Mahler, disse ela como se fosse uma resposta. Senti-me tremer. No iPod que o meu filho me tinha oferecido pelo Natal eu tinha gravadas as dez sinfonias de Gustav Mahler e eu tinha o iPod no bolso das minhas calças desde que a tinha ido esperar ao autocarro, para o caso de ela se atrasar ou, grande horror, não chegar a vir. Recomeçou a magia. Aproximei o meu canapé do dela, escolhi o adaggieto da quinta sinfonia e, como só tínhamos um par de auscultadores, eu fiquei com o da esquerda e ela com o da direita. A música, a noite, o suave vento entonteciam-me. Fechei com força os olhos pedindo que aqueles momentos ficassem para sempre e depois senti qualquer coisa terna, viva e quente a percorrer o meu pescoço até achar a minha boca. Era a boca dela. Assim começou um beijo que se prolongou durante muito tempo. Fazer amor com ela era uma cerimónia deliciosa e delicada, que já me julgava para sempre negada, e tudo era uma surpresa. Dar-lhe prazer de todas as maneiras, as mais subtis, e unicamente isso, parecia-me, em desvairadas horas, ser o meu destino por fim revelado.

Durante alguns meses senti-me feliz se bem que, de quando em quando, me assaltasse uma dúvida dolorosa. Eu tinha idade para saber que a paixão promete o que não pode: durar eternamente. Pelo contrário, consome-se, e quanto mais violenta mais célere. E depois vinha sempre a diferença de idade. Num restaurante perguntaram-me o que é que a minha filha desejava comer. Num concerto na Gulbenkian um antigo colega aproximou-se de nós e disse: imagina tu que julgava que tinhas um filho, não uma filha. Quando ela conheceu o meu filho ocorreu-me que eles pudessem ser namorados e nessa noite sonhei que fugiam juntos enquanto eu chorava. Senti culpa e vergonha. A minha relação com a minha adorada amante tinha qualquer coisa de incestuoso que eu não pretendia aprofundar, mas me fazia por vezes sofrer. Tinha receio de não ser eroticamente suficiente, de me faltar algo, do corpo me trair e, pior que tudo, que ela subitamente anunciasse que, sem querer, se tinha apaixonado por um jovem campeão em qualquer coisa. De qualquer modo era um escândalo e quando ela me começou a dizer que gostava que eu conhecesse o pai dela, eu arranjava desculpas para adiar a data. Era bem possível que o pai dela tivesse frequentado, ao mesmo tempo que eu, o Jardim-Escola João de Deus.

A vida é cheia de reviravoltas e se uma história tem de fazer sentido para que se possa ler, o que de facto acontece escapa excessivas vezes a uma qualquer compreensão. Foi justamente isso que aconteceu. Depois de regressar da universidade de Austin nos Estados Unidos, onde durante seis semanas conduzi um seminário sobre a primeira poesia de W. H. Auden, a pessoa que me esperou no aeroporto com um ramo de rosas, beijos e algumas lágrimas, não era a mesma que eu tinha deixado adormecida no dia em que parti. Precisei de tempo para a reconhecer. Teria perdido talvez dez quilos. Debaixo da pele transparente da cara desenhavam-se veias azuis. E, mais chocante que tudo, o seu cabelo que eu idolatrava já não era o seu cabelo, mas sim o de uma peruca. De novo todas as palavras me pareceram inúteis. Dentro do carro confessou-me que a doença já tinha sido detectada antes de nos conhecermos, e, de repente, alastrou como uma gota de veneno num copo de leite. Foi ela que usou esta imagem. Só então me lembrei de alguns indícios aos quais não tinha dado importância. O sangrar pelo nariz. Súbitos cansaços. Dias em que me Anna van Ameland - impulso vital - levensdrangdizia que precisava de estar sozinha e desaparecia. Sobretudo aquela vontade de viver tudo, aprender tudo, a constante inquietação de existir uma meta e um tempo marcados. De um momento para o outro era ela que se encontrava mais perto da morte do que eu, trocando de lugar na fila dos condenados à nascença.

Foram só precisos dois meses para a minha amada musa desaparecer deste mundo que não a merecia. Morrer é ainda mais misterioso do que nascer e é de facto absolutamente incompreensível: estar vivo e depois deixar de viver, estar aqui e depois deixar de estar aqui, sem nunca chegarmos a saber o que é isso a que chamamos vida. Nas últimas semanas, que passou em casa, a Eva já não era a Eva, mas eu insistia em falar-lhe dos autores e dos livros que eu sabia serem os seus favoritos e lia-lhe poemas até desmaiar de cansaço sentado num cadeirão. Na missa do funeral a mãe pediu-me que lesse a passagem das escrituras que fala de amor e de morte. Demorei meses a recompor-me, se bem que nunca mais tenha vindo a ser quem quer que antes tenha sido.

Para saber o que é a vida é preciso morrer. Deixei de dar aulas, desistindo de ensinar o que quer que seja a quem quer que seja, vim viver para o primeiro andar da casa da mãe do meu filho, comecei a escrever. Era a minha musa exigente e irrequieta que a isso me obrigava, ou pelo menos estava disso convencido, o que é o mesmo. Dedico-lhe todos os meus livros que têm tido sucesso embora ignore por completo porquê. Nunca me tinha passado pela cabeça que o que escrevo pudesse interessar alguém, muito menos que esse alguém desse dinheiro por um deles. Não sou feliz, nem infeliz. Aguardo as horas. Todas as primeiras terças-feiras de cada mês passeio pelo cemitério dos Prazeres e levo-lhe rosas. Um dia, em que já não haja dias nem horas, voltarei a sentir o abraço dos teus braços e perder-me-ei de novo no brilho dos teus olhos.

O que vivi merece ser escrito, para me lembrar que vivi.

————————————————————————————————–

Pedro Paixão – De Rusteloze Muze

over de schrijver

— • —

Pedro Paixão werd geboren in Lissabon in 1956. Hij studeerde filosofie aan de Katholieke Universiteit van Leuven in België, waar hij op 29-jarige leeftijd promoveerde op een proefschrift over ‘het concept van de ziel’. Hij doceerde enkele jaren aan de Nieuwe Universiteit van Lissabon en beëindigde zijn academische carrière in 2004. Hij werkte mee aan de oprichting van de krant De Onafhankelijke en startte samen met Miguel Esteves Cardoso het reclamebureau Grijze Massa, waarvan hij tot 1995 managing partner was.

Hij debuteerde in de literatuur met De Joodse Bruid (1992) en publiceerde tot nu toe 21 boeken en twee fotoalbums. Hij schreef nog twee toneelstukken en één libretto.

Hoewel hij sindsdien is blijven publiceren, noemen wij van zijn uitgegeven werk speciaal Het Kleinste Kwaad (2000), omdat dat alle tot dan toe door hem geschreven fictie bevat. Meer informatie hier: www.pedropaixao.net

De Rusteloze Muze

Pedro Paixão

— • —

Ik heb veel te lang geprobeerd om docent te zijn. Het is nog betrekkelijk gemakkelijk om te kiezen tussen verschillende merken yoghurt, maar we kiezen niet onze moedertaal noch de persoon die ons leven binnenvalt. Ik had een doctoraat in de Engelse literatuur en er had zich geen andere mogelijkheid om te werken voorgedaan dan lesgeven in een deel van wat ik wist. Het was een beroep dat ik nooit leuk vond, vooral omdat literatuur onderwijzen me de gelegenheid ontnam om literatuur te produceren, of tenminste zo zag ik het. Maar het had zijn voordelen, in het bijzonder vrije tijd om mijn leven trachten te leiden.

Snel ontdekte ik een list die mijn inspanning en angst verlichtte om tegen een stel wezens aan te praten die me aanstaarden zonder dat ik kon raden wat hun door het hoofd ging. In het begin van het semester koos ik een studente, of ik werd door haar gekozen, voor wie ik apart ging praten. Het was een beslotenheid waarvan ik geloofde dat ze de kwaliteit van mijn verhaal ondersteunde en zelfs verbeterde. Soms voelde ik dat het vleugels kreeg. Als degene die ik uitgekozen had enkele minuten te laat was, wachtte ik op haar voordat ik mijn college begon, terwijl ik ongeduldig van de ene naar de andere kant van het podium liep, mijn ogen gevestigd op een onzichtbaar punt vóór mij. Als ze afwezig was, was het college een kleine catastrofe en zei ik ter verontschuldiging dat ik een plotselinge bloeddrukverlaging had om het tot de helft terug te kunnen brengen. Ik wist ook dat het een essentiële voorwaarde was dat ik geen enkel direct contact had met mijn inspirerende muze om die magische relatie in stand te houden. Ik vermeed zoveel mogelijk om mijn blik op haar te laten rusten, richtte nooit het woord tot haar en gaf haar geen enkele aanwijzing dat ze mijn bevoorrechte aandacht had. En precies zoals het begonnen was, verdween ze aan het eind van het semester door pure magie uit al mijn fantasieën. Ze keerde terug naar de wereld waarvandaan ze gekomen was en waar ik niets van wist noch wenste te weten.

Het kwam door Eva dat dat wankele evenwicht voorgoed verstoord werd. Direct al op de eerste collegedag, lang voordat ik haar naam kende, viel ze zo op dat ze de aanwezigheid van alle andere toeschouwers in de schaduw stelde. Het was onmogelijk om haar gouden haren, haar grote ogen, de knalrode vlek van haar mond niet op te merken, die haar veranderden in een vreemdelinge die naar ons land verbannen was. Maar het was haar gedrag dat haar uniek en mysterieus maakte, zoals een echte muze betaamt. Aan het eind van mijn college bleef ze, in plaats van op te staan en samen met haar medestudenten de zaal te verlaten, onbeweeglijk voor zich uitkijkend op haar stoel zitten. Ze interrumpeerde me op een bepaald moment tijdens het college met een intelligente vraag, maar het was vooral haar stem die me betoverde en terwijl ik probeerde haar te antwoorden, moest ik de onrust bedwingen die deze bij me teweegbracht. Toen ik aankondigde dat ik om een of andere echte of verzonnen reden verhinderd was om het volgende college te geven, stond ze op en eiste ze, tot consternatie van haar medestudenten, dat er onmiddellijk een vervangend college werd ingepland. Maar ik wilde aan mijn beleidslijn vasthouden en richtte nooit het woord alleen tot haar. Ik gaf haar er geen enkele blijk van dat zij het was, en zij alleen, voor wie ik met pijn en moeite mijn colleges schreef. Het gebeurde zelfs dat we naast elkaar in een lift stonden terwijl ik tijdens de hele rit  mijn ogen strak op de metalen deur voor me gericht hield. Alsof ik bang was dat als ik haar in de ogen zou kijken zij Medusa zou zijn, wier verschrikkelijke schoonheid mij voor altijd in een marmeren beeld zou veranderen.

Tijdens het slotcollege van het semester begon de ramp en tegelijkertijd ook het wonder. Toen ik mijn boeken en aantekeningen aan het opruimen was en me gereed maakte om weg te gaan, liep Eva zonder dat ik het merkte naar mijn verhoging en zei me dat ze met me moest praten. Zonder dat ze me tijd gaf om te antwoorden, wachtte ze totdat alle studenten de zaal hadden verlaten, sloot de deur van het amfitheater en nam een stoel waarop ze recht voor me ging zitten. Ik voelde angst. Mijn geïdealiseerde verbintenis stond op het punt verbroken te worden en ik wist niet meer wat er zou kunnen gebeuren. Eva kwam direct ter zake: “Professor, ik verzoek u mij dispensatie voor het examen te geven en me het cijfer tien toe te kennen, want ik moet met spoed naar Zuid-Amerika afreizen.” Nadat er enige tijd was verstreken, die ik moeilijk vond om door te komen, antwoordde ik haar dat daar geen sprake van kon zijn, dat ze om een cijfer te krijgen het examen moest maken op de voor al haar studiegenoten vastgestelde datum. Ze drong niet aan en zonder een woord te zeggen stond ze op en ging de zaal uit, de deur achter zich dichtslaand. Ik bleef zitten, mijn hoofd bonsde terwijl het in mijn handen rustte. Ik hoorde het bloed in mijn aderen kloppen. Mijn muze was een rebel en haar schoonheid ontembaar. In plaats van geleidelijk aan te verdwijnen, zoals de bedoeling was, had ze zich ontpopt tot het opperste object van verlangen dat mijn ziel in beroering bracht. Er restte mij nog hoop. Aangezien ze voorgoed mijn studente niet meer zou zijn, werd het mogelijk om een zuiver menselijke relatie met haar aan te gaan. Ik had alleen geen flauw idee wat voor relatie noch hoe ik het moest aanpakken.

Zij was het die deed wat ik niet in haar plaats kon doen. Gedurende de periode van anderhalve maand tussen de semesters kwamen er drie door Eva ondertekende brieven in mijn faculteitslocker, elk vergezeld van een ansichtkaart. De eerste brief kwam uit New York, waarin ze schreef dat ze een taxi van het vliegveld naar de stad had genomen. De bestuurder was volledig stoned, bleef maar marihuana roken en dreigde haar naar een gewelddadige buurt te ontvoeren. Het eind van het liedje was dat zíj de taxi tot aan Manhattan reed, terwijl de taxichauffeur op de achterbank in slaap was gevallen. De tweede brief kwam uit Mexico en daarin had ze het uitsluitend over een meisje met groene ogen op wie ze verliefd was geworden en die op een dag was verdwenen en behalve andere spullen ook haar fototoestel had meegenomen. De laatste kwam uit Patagonië in het zuiden van Argentinië. Op de ansichtkaart, een desolaat landschap, had ze het motto geschreven van het boek van Bruce Chatwin, een van de schrijvers over wie ze tijdens het semester had gesproken: “Er bestaat werkelijk niets, op Patagonië na, dat overeenkomt met mijn onmetelijke droefenis”. En ze ondertekende met een unieke en raadselachtige zin: “Jij bent al in mijn leven, als jij het niet was zou het een ander leven zijn.”

Ik las en herlas die epistels steeds met een huivering. Ik verlangde al naar het uur waarop ik haar weer vóór me zou hebben en tegelijkertijd nam ik me voor om haar nergens te gaan zoeken. Ze moest half zo oud zijn als ik en wat ons ook kon gebeuren leek me onvermijdelijk een doodlopende weg. Ik belde met de moeder van mijn zoon, die mijn beste vriendin was gebleven, om wijze raad te vragen die me zou bevrijden van die groeiende kwelling. De moeder van mijn zoon lachte me hartelijk uit nadat ik haar alle details van die bijzondere verhouding had verteld en zei dat ik me nergens zorgen om moest maken, dat ik het leven op zijn beloop moest laten en dat alles op zijn pootjes terecht zou komen. Ik was er niet gerust op. Ik wist niets van Eva, en nog veel minder wat ik zou kunnen doen met haar. Maar soms was het verlangen naar die illusie zo intens dat ik pillen moest slikken als ik wilde slapen.

De colleges waren weer begonnen, er gingen maanden voorbij, de muzen bestonden niet meer en Eva was al een beeld dat niet helemaal terugkwam, dat ontsnapte zodra ik het als op een foto wilde fixeren. Maar, zoals Aristoteles heeft opgemerkt, het is waarschijnlijk dat onwaarschijnlijke dingen gebeuren. Ik was op een wintermiddag op het verlaten strand aan het wandelen toen ik mijn aanbeden, herboren muze uit de dichte mist naar me toe zag komen. Ik dacht even dat ik aan het hallucineren was. Ze omhelsde me heel krachtig, vervolgens stopte ze daarmee en we gingen naast elkaar lopen zonder één enkel woord te zeggen. Ik zou niet weten waar ik moest beginnen, alle woorden zouden teveel en ontoereikend zijn. Zij was het die zei: “Laten we hier weggaan.” In mijn auto zette ze een CD op die ze bij zich had. Het leek me Arabische muziek. Ze legde haar blote voeten op het dashboard en nadat we een kwartier de golven het zand hadden zien teisteren, zei ze: “Breng me naar huis.” Dat deed ik. We raakten elkaar niet aan en namen geen afscheid. Ze liet een briefje achter op haar stoel en ging weg zonder zich ook maar één keer om te draaien. Ik bleef stilstaan en naar de muziek luisteren, die me niet meer Arabisch maar Indiaas of Iraans leek. Op het stukje papier stond een telefoonnummer geschreven.

Ik wachtte één en vervolgens nog een tweede week. Daarna dronk ik achterelkaar twee glazen port en belde haar op. “Eva, ik weet niet wat ik je moet zeggen, ik ga deze paasdagen doorbrengen in een huis van mijn zus in het zuiden, ik zou het leuk vinden als je met me mee zou komen. Ik weet niet wat ik je moet zeggen.” Ze antwoordde alsof we elkaar al jaren kenden: “Ik kan alleen op vrijdag gaan, ik heb eerst nog een afspraak. Ik zal naar je toekomen.” “Hoe?” “Ik neem de bus en jij wacht me op voor de bus die rond vijf uur ’s middags aankomt.” Ten onrechte had ik nooit vermoed dat muzen met het openbaar vervoer konden gaan, maar vrijdag om vijf over half vijf stapte Eva uit de bus en liep naar me toe in een onberispelijk gestreken wit shirt, heel nauwe jeans en gehuld in een jack van warme, blauwe wol. Ze leek een kwartier geleden uit de douche te zijn gestapt en toen ze me omhelsde rook haar huid naar lente, naar bloemen, naar baby.

Ik had plannen en opnieuw plannen gemaakt om haar te vermaken. Ik had verzonnen colleges samengesteld over Odysseus’ terugkeer in de armen van Penelope, gedichten van Kavafis uitgekozen en nog eens uitgekozen die ik haar graag zou willen voorlezen, gebeld naar vier restaurants zonder dat ik één ervan kon kiezen. Maar het leven is, zoals altijd, onvoorspelbaar. Eerst wilde ze de zee zien, daarna wilde ze haar schoenen uitdoen om haar voeten nat te laten worden, daarna kwam er een grotere golf die haar opgerolde broek natmaakte. Ik was mezelf niet. Zodra we bij het huis van mijn zus aangekomen waren, vroeg ze om een warm bad en trok andere kleren aan. Ik ging naar de kamer en probeerde te lezen, maar ik kwam niet verder dan de eerste regel. Toen ze weer verscheen, leek ze me mooier dan ooit. Eva was een zeegodin, een amfibisch wezen dat bij niemand en geen enkele plek hoorde, een onverklaarbare vrouw, zoals alle muzen. Het liefst wilde ik de krullen van haar haar kussen, haar lange hals, haar borsten die verborgen waren onder een dun vest van kasjmier. Natuurlijk deed ik helemaal niets.

Ze had de leeftijd van mijn zoon en ik was verantwoordelijk voor wat er gebeurde. Ik zou niets beginnen dat haar pijn zou kunnen doen en waarvan ik mezelf zou kunnen beschuldigen zonder vergeving van mijn zonden. ’s Ochtends had ik de moeder van mijn zoon gebeld om me eraan te herinneren en ervan te overtuigen dat ik een moreel mens moest blijven, terwijl ik haar aan de andere kant van de lijn alleen maar hoorde lachen, alsof mijn leven plotseling was veranderd in een komedie. Ik vreesde de tragedie die zich vanaf het begin had aangekondigd.

Ik herinner me niet wat we aten, eigenlijk herinner ik me zelfs niet dát ik at. Ik was geheel in beslag genomen door de trage bewegingen van haar handen en lippen, versteend bij de aanblik van haar onblusbare schoonheid. De nacht was prachtig en liet al haar sterren zien en aangezien het niet koud was, besloten we naar de hoger gelegen binnenplaats van het huis te gaan waar twee canapés stonden. Daar lagen we op en keken naar de schittering van de zee en de onmetelijkheid van de hemel. Na een lange stilte zei ik haar, zonder goed te beseffen wat ik zei: “Eva, jij bent mijn gehemelte, de stralendste der sterren.” “Het is bijna volmaakt zo, alleen een symfonie van Mahler ontbreekt er nog aan”, zei ze, alsof het een antwoord was. Ik voelde dat ik  trilde. Op de iPod die mijn zoon me met Kerstmis had gegeven, had ik de tien symfonieën van Gustav Mahler opgenomen en ik had mijn iPod in mijn broekzak sinds ik haar was gaan opwachten bij de bushalte, voor het geval ze vertraging had of, hoe vreselijk, niet zou komen. De magie begon weer. Ik zette mijn canapé dichter bij die van haar, koos het adagietto van de vijfde symfonie en omdat we maar één paar oortelefoontjes hadden, deed ik de linker oortelefoon in en zij de rechter. De muziek, de nacht, de zachte wind bedwelmden me. Ik sloot met kracht mijn ogen, biddend dat die momenten eeuwig zouden duren, en toen voelde ik iets zachts, levends en warms over mijn hals gaan tot het mijn mond had gevonden. Het was haar mond. Zo begon een kus die heel lang duurde. Met haar vrijen was een verrukkelijke en delicate plechtigheid, waarvan ik al dacht dat die me voorgoed ontzegd was, en alles was een verrassing. Haar genot verschaffen op alle mogelijke, meest subtiele manieren, en dat alleen, leek me, in opgewonden uren, mijn lotsbestemming die eindelijk onthuld werd.

Enkele maanden voelde ik me gelukkig, hoewel me van tijd tot tijd een pijnlijke twijfel bekroop. Ik was oud genoeg om te weten dat de passie belooft wat ze niet kan: eeuwig duren. Integendeel, ze brandt op, en hoe heviger ze is hoe sneller. En daarna kwam steeds het leeftijdsverschil. In een restaurant vroegen ze me wat mijn dochter wenste te eten. Tijdens een concert in het Gubelkian kwam een oud-collega naar ons toe en zei: “Stel je voor dat ik dacht dat jij een zoon had in plaats van een dochter.” Toen ze kennis maakte met mijn zoon kwam de gedachte bij me op dat ze geliefden konden zijn en die nacht droomde ik dat ze samen vluchtten terwijl ik huilde. Ik voelde schuld en schaamte. Mijn relatie met mijn aanbeden minnares had iets incestueus wat ik niet wilde uitdiepen, maar wat me soms pijn deed. Ik was bang dat ik niet voldeed op erotisch gebied, dat ik iets tekort kwam, dat mijn lichaam me zou verraden en, het ergste van alles, dat ze plotseling zou aankondigen dat ze ongewild verliefd was geworden op een jonge kampioen in het een of ander. Ergens was het een schandaal en toen ze me kwam zeggen dat ze graag wilde dat ik haar vader leerde kennen, verzon ik excuses om de afspraak uit te stellen. Het was goed mogelijk dat haar vader tegelijk met mij op de Johannes van God-kleuterschool had gezeten.

Het leven zit vol onverwachte wendingen en als een verhaal aannemelijk moet zijn om gelezen te kunnen worden, gaat wat er feitelijk gebeurt maar al te vaak ieder begrip te boven. Dat was precies wat er gebeurde. Nadat ik was teruggekeerd van de universiteit van Austin in de Verenigde Staten, waar ik zes maanden een seminar over de vroege poëzie van W.H. Auden had geleid, was de persoon die me op het vliegveld stond op te wachten met een bos rozen, kussen en enkele tranen niet dezelfde die ik op de dag waarop ik vertrok had laten slapen. Ik had tijd nodig om haar te herkennen. Ze was misschien wel tien kilo afgevallen. Onder de doorschijnende huid van haar gezicht tekenden zich blauwe aderen af. En het meest schokkend van alles was dat haar haar, dat ik verafgoodde, niet langer haar eigen haar was maar dat van een pruik. Weer leken alle woorden me nutteloos. In de auto bekende ze me dat haar ziekte al was ontdekt voordat we elkaar leerden kennen en dat deze zich onverwacht als een druppel gif in een glas melk verspreid had. Zij was het die dit beeld gebruikte. Pas toen herinnerde ik me enkele aanwijzingen waaraan ik geen belang had gehecht. Neusbloedingen, ineens opkomende vermoeidheid. Dagen waarop ze me zei dat ze er behoefte aan had om alleen te zijn en verdween. Anna van Ameland - impulso vital - levensdrangVooral die wil om alles te beleven, alles te leren, haar voortdurende ongerustheid of er een doel en tijd waren vastgesteld. Van het ene moment op het andere was zij dichter bij de dood dan ik en van plaats gewisseld in de rij van hen die daar bij hun geboorte toe veroordeeld zijn.

Het duurde maar twee maanden voordat mijn aanbeden muze verdween van deze wereld die haar niet verdiende. Sterven is nog geheimzinniger dan geboren worden en eigenlijk absoluut niet te bevatten: levend zijn en daarna niet meer leven, hier zijn en vervolgens niet meer hier zijn, zonder dat we ooit te weten komen wat het is wat we ‘het leven’ noemen. De laatste weken, die ze thuis doorbracht, was Eva niet langer Eva, maar ik stond erop om haar te vertellen over de schrijvers en boeken waarvan ik wist dat ze haar favorieten waren en ik las haar gedichten voor totdat ze, gezeten in een fauteuil, in zwijm viel van moeheid. Haar moeder vroeg me om tijdens haar begrafenismis de passage uit de bijbel voor te lezen die verhaalt van liefde en dood. Het kostte me maanden om weer tot mezelf te komen, hoewel ik nooit meer ben geworden wie ik voorheen ook geweest mag zijn.

Om te weten wat het leven is, moet je sterven. Ik stopte met college geven, ik zag ervan af om wat dan ook te onderwijzen aan wie dan ook, ik trok in op de eerste verdieping van het huis van de moeder van mijn zoon en ik begon te schrijven. Het was mijn veeleisende en rusteloze muze die me daartoe verplichtte, of tenminste, daarvan was ik overtuigd, wat op hetzelfde neerkomt. Ik draag al mijn boeken aan haar op die succes hebben gehad, hoewel ik absoluut geen benul heb waarom. Het was nooit bij me opgekomen dat wat ik schrijf iemand zou kunnen interesseren, en nog veel minder dat die iemand geld aan een van die boeken uit zou geven. Ik ben niet gelukkig en ook niet ongelukkig. Ik wacht de uren af. Elke eerste dinsdag van de maand loop ik over de begraafplaats der Geneugten * en breng haar rozen. Op een dag, wanneer er geen dagen en uren meer over zijn, zal ik weer de omhelzing van haar armen voelen en me weer verliezen in de schittering van haar ogen.

Wat ik heb beleefd, is het waard om opgeschreven te worden, zodat ik me herinner dat ik geleefd heb.

* Cemitério dos Prazeres: begraafplaats in Lissabon